Theo dự thảo, Bộ Công an đề xuất bổ sung Điều 193a, quy định trách nhiệm hình sự đối với người được phép sản xuất, kinh doanh nhưng biết rõ sản phẩm có hàm lượng chất chính, định lượng chất dinh dưỡng hoặc các đặc tính kỹ thuật chỉ đạt từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn đã công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn hàng hóa mà vẫn đưa ra thị trường tiêu thụ.

Đây là điểm mới so với Bộ luật Hình sự hiện hành, vốn mới chỉ quy định về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.

 Việc bổ sung điều luật mới nhằm xử lý cả những trường hợp hàng hóa không phải hàng giả nhưng không bảo đảm chất lượng theo tiêu chuẩn công bố, gây ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm không bảo đảm chất lượng có thể bị phạt đến 12 năm tù - Ảnh minh họa

Theo dự thảo, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 - 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 1 - 3 năm nếu giá trị hàng hóa vi phạm tương đương hàng thật hoặc hàng hóa có cùng công dụng từ 60 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.

Ngay cả trường hợp giá trị hàng hóa dưới 60 triệu đồng, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu trước đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các hành vi tương tự nhưng chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.

Khung hình phạt từ 1 - 3 năm tù cũng được áp dụng đối với trường hợp người phạm tội thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.

Đối với các hành vi có tính chất nghiêm trọng hơn, dự thảo đề xuất mức phạt tù từ 3 - 7 năm. Khung hình phạt này áp dụng đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi vi phạm.

Ngoài ra, người phạm tội cũng có thể bị áp dụng mức án từ 3 - 7 năm tù nếu giá trị hàng hóa vi phạm từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1 - 3 tỷ đồng.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo bổ sung quy định xử lý nghiêm đối với hành vi lợi dụng môi trường số để tiêu thụ hàng hóa vi phạm.

Theo đó, người sử dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 10.000 đến dưới 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên để thực hiện hành vi phạm tội cũng thuộc khung hình phạt từ 3 - 7 năm tù.

Mức xử phạt cao nhất được Bộ Công an đề xuất là 7 - 12 năm tù đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

 Cụ thể, khung hình phạt này áp dụng nếu giá trị hàng hóa vi phạm từ 1 tỷ đồng trở lên, người phạm tội thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên, gây thiệt hại về tài sản từ 3 tỷ đồng trở lên, làm chết từ 2 người trở lên hoặc gây thương tích cho ít nhất hai người với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên.

Đặc biệt, những trường hợp sử dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi phạm tội cũng có thể bị áp dụng khung hình phạt cao nhất này.

 Quy định mới phản ánh thực tế hoạt động kinh doanh trực tuyến phát triển mạnh, trong khi nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để tiêu thụ thực phẩm kém chất lượng với quy mô lớn.

Bên cạnh hình phạt chính, dự thảo còn đề xuất nhiều hình phạt bổ sung nhằm tăng tính răn đe.

Theo đó, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền từ 40 - 100 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 - 5 năm, đồng thời có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Đối với pháp nhân thương mại, mức xử phạt cũng được nâng lên đáng kể.

Cụ thể, doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt từ 2 - 6 tỷ đồng đối với hành vi thuộc khoản 1; 6 - 12 tỷ đồng đối với hành vi thuộc khoản 2 và 12 - 18 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm nếu thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng theo khoản 3 của điều luật.

Việc bổ sung quy định riêng đối với hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm không bảo đảm chất lượng được đánh giá là phù hợp với thực tiễn khi thời gian qua liên tiếp phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm, phụ gia thực phẩm và thức ăn chăn nuôi không đạt tiêu chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trực tuyến ngày càng phát triển, việc bổ sung chế tài đối với hành vi lợi dụng thương mại điện tử để tiêu thụ hàng hóa vi phạm cũng được kỳ vọng sẽ góp phần siết chặt quản lý, nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực này.

Hiện Bộ Công an đang tiếp tục lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp không thường lệ dự kiến diễn ra vào tháng 8.

Các tổ chức, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lương thực, thực phẩm cần tuân thủ nghiêm các quy định về chất lượng, ATTP và công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra thông tin trên nhãn mác và phản ánh kịp thời tới cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm chất lượng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.

Nguồn:  Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam.