Một dòng trạng thái, vài tấm ảnh kèm theo lời lẽ bức xúc, thậm chí là những thông tin chưa được kiểm chứng… được đăng tải lên mạng xã hội, thu hút hàng trăm, hàng nghìn lượt tương tác. Nhưng đằng sau sự “hả giận” nhất thời ấy, không phải ai cũng lường trước được những hệ lụy pháp lý có thể xảy ra.

Ranh giới nào giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi vi phạm?

Chị M. (28 tuổi), làm việc tại một doanh nghiệp trong khu công nghiệp ở Bình Dương, từng có thời gian thân thiết với một người bạn cùng xưởng. Sau một mâu thuẫn liên quan đến tiền bạc chưa được giải quyết rõ ràng, hai bên dần hạn chế liên lạc.

Mâu thuẫn cá nhân bị đẩy lên mạng xã hội, kéo theo hành vi xúc phạm, công kích và những hệ lụy pháp lý khó lường. Ảnh minh họa

Trong lúc bức xúc, chị M. đăng tải một bài viết trên trang cá nhân, kể lại câu chuyện theo góc nhìn của mình. Bài viết không nêu đầy đủ họ tên, nhưng kèm theo một số chi tiết về nơi làm việc, hoàn cảnh và những mâu thuẫn cụ thể. Chỉ sau vài giờ, bài đăng thu hút nhiều lượt bình luận, chia sẻ. Một số người quen chung nhanh chóng đoán ra người được nhắc đến.

Những ngày sau đó, mối quan hệ giữa các bên trở nên căng thẳng hơn. Người bị nhắc đến trong bài viết cho rằng thông tin đăng tải đã ảnh hưởng đến uy tín cá nhân và công việc, từ đó yêu cầu gỡ bài và xin lỗi công khai. Sự việc không còn dừng lại ở mâu thuẫn cá nhân, mà bắt đầu phát sinh những tranh cãi liên quan đến trách nhiệm pháp lý.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc mâu thuẫn cá nhân – từ chuyện vay mượn, tranh chấp tình cảm đến va chạm trong công việc – đã bị đẩy lên không gian mạng bằng những bài viết mang tính “bóc phốt”, “tố cáo”. Không ít trường hợp, người đăng tải sử dụng ngôn từ xúc phạm, quy chụp, thậm chí công khai thông tin cá nhân của người khác. Khi thông tin lan truyền, danh dự, uy tín của người bị nhắc đến bị ảnh hưởng nghiêm trọng, kéo theo những tranh chấp pháp lý phức tạp.

Pháp luật Việt Nam thừa nhận quyền tự do ngôn luận, quyền bày tỏ ý kiến của công dân. Tuy nhiên, quyền này không phải là tuyệt đối. Việc sử dụng mạng xã hội để đăng tải thông tin phải tuân thủ các quy định pháp luật, đặc biệt là không được xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác.

Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tùy theo tính chất, mức độ, hành vi “nói xấu trên mạng” có thể bị xử lý dưới nhiều góc độ khác nhau.

Trường hợp sử dụng lời lẽ thô tục, xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác, người vi phạm có thể bị xem xét về tội làm nhục người khác. Nếu hành vi mang tính bịa đặt, đưa ra thông tin sai sự thật nhằm hạ thấp uy tín, gây thiệt hại cho người khác, có thể bị xử lý về tội vu khống.

Đáng chú ý, việc thực hiện các hành vi này thông qua mạng xã hội – nơi thông tin có khả năng lan truyền nhanh và rộng – có thể được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm, do mức độ ảnh hưởng lớn hơn so với hành vi thông thường.

Những ngộ nhận phổ biến

Ngay cả khi hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người đăng tải thông tin sai sự thật hoặc xúc phạm người khác vẫn có thể phải chịu các chế tài khác.

Cụ thể, theo quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thông tin, truyền thông, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân có thể bị xử phạt tiền. Đồng thời, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ thông tin, cải chính công khai.

Bên cạnh đó, người bị xâm phạm hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự. Thiệt hại ở đây không chỉ là vật chất mà còn bao gồm tổn thất về tinh thần – một yếu tố ngày càng được pháp luật chú trọng bảo vệ.

Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng “nói xấu trên mạng” diễn ra khá phổ biến là do nhiều người chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro pháp lý. Một số ngộ nhận thường gặp có thể kể đến: Cho rằng đăng trên trang cá nhân là “chuyện riêng”, không bị xử lý; Nghĩ rằng chỉ cần “không nêu tên cụ thể” là tránh được trách nhiệm; Tin rằng việc “kể lại câu chuyện của mình” thì muốn nói gì cũng được…

Tuy nhiên, trong môi trường mạng, một thông tin dù đăng trên trang cá nhân vẫn có thể lan truyền rộng rãi và gây ảnh hưởng lớn. Việc không nêu tên nhưng cung cấp đủ dữ kiện để người khác nhận diện cũng có thể bị xem là hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm.

Cảnh báo từ những hệ lụy thực tế

Không ít trường hợp, từ một bài đăng “bóc phốt”, người trong cuộc đã phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng: Mất việc làm do ảnh hưởng uy tín; bị kiện ra tòa, phải bồi thường thiệt hại; thậm chí bị xử lý hình sự. Trong khi đó, người bị “nói xấu” cũng chịu tổn thương nặng nề về tinh thần, danh dự bị ảnh hưởng, cuộc sống cá nhân bị xáo trộn.

Để tránh những rủi ro không đáng có, mỗi cá nhân khi sử dụng mạng xã hội cần: Kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải hoặc chia sẻ; hạn chế sử dụng ngôn từ xúc phạm, quy chụp; không công khai thông tin cá nhân của người khác khi chưa được phép; lựa chọn các kênh giải quyết mâu thuẫn phù hợp, đúng pháp luật.

Trong thời đại số, mạng xã hội là công cụ kết nối mạnh mẽ, nhưng cũng có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nếu sử dụng thiếu kiểm soát. Một dòng trạng thái tưởng chừng vô hại có thể kéo theo những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng. Vì vậy, hiểu đúng và tuân thủ pháp luật khi tham gia không gian mạng không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách để mỗi người tự bảo vệ chính mình.

Nguồn: Tạp chí phổ biến và tham vấn pháp luật.